Inland Empire verenigt beste en slechtste van David Lynch

Heel wat Nederlandse recensenten vonden David Lynch' nieuwe film Inland Empire matig tot slecht (zoals die van Veronica Magazine, die van klare taal houdt: '(Lynch) moet zich bescheuren bij de gedachte dat er mensen zullen zijn die na afloop van de film ernstig knikkend serieuze gesprekken voeren over deze hoop bullshit'). Anderen vinden Inland Empire een meesterwerk – zoals Ronald Ockhuysen in de Volkskrant: 'Het is typerend voor de duivelskunstenaar Lynch dat juist de keuze voor de nieuwste filmtechniek een pleidooi voor pure cinema heeft opgeleverd. Een even betoverend als woest pleidooi.'
En ik? Diplomatiek als (bijna) altijd, zit ik er tussenin. Dat komt doordat voor mij in Inland Empire de beste en de slechtste kanten van David Lynch samenkomen.

Om positief te beginnen: David Lynch is een filmmaker die een heel eigen, droom- dan wel nachtmerrie-achtige wereld creëert. In Inland Empire wisselt hij mysterieuze, bizarre, surrealistische, onnavolgbare scènes af met conventionele, die goed te volgen zijn. Dat werkt vaak heel indringend. Als Inland Empire uit alléén maar surrealistische gekkigheid zou bestaan (zoals de drie mensen met konijnekoppen in een kamer), zou je het als kijker niet lang volhouden, en zou je snel concluderen dat het inderdaad 'een hoop bullshit' is. En alle gekkigheid weglaten werkt ook niet: Lynch' conventioneelste films (zoals The Straight Story) zijn ook zijn saaiste.

Daar komt bij dat Lynch een meesterlijk manipulator is. Hij creëert beelden en sequenties die, psychologisch gezien, op knoppen drukken waar de meeste regisseurs ver bij uit de buurt blijven. De dreigende geluiden en zorgvuldig gekozen, onheilszwangere muziek maken het nog intenser. Het geluidsdesign van Inland Empire had een Oscar verdiend. Het gezongen Polish Poem dat Lynch samen met chanteuse Chrysta Bell maakte, is prachtig. En het opzwepende Sinner Man van Nina Simone zorgt voor een geweldig, enerverend eind tijdens de aftiteling. 

Inland Empire laat ook nog eens zien dat Lynch acteurs tot bijzondere prestaties kan brengen. Laura Dern is indrukwekkend, maar ook de andere acteurs (Jeremy Irons, Justin Theroux, Karolina Gruszka) spelen erg goed.

Maar hoe fascinerend en bij vlagen meeslepend Inland Empire ook is, een meesterwerk vind ik het zeker niet. Daarvoor roept de film te veel raadsels op die onoplosbaar zijn. 'Inland Empire is een film die bestaat uit een reeks ideeën die gezamenlijk een 'gat' vormen.' zegt Lynch in de Filmkrant. 'Dat 'gat' is de kern van de film. Het heeft me drie jaar gekost om dat 'gat' te vertellen in die fantastische, in die mooie taal van de cinema.' En verderop: 'Het is niet mijn bedoeling mensen in een val te laten lopen. Als u het spoor bent kwijt geraakt heb ik gefaald als verteller.'

De grootste zwakte van Inland Empire is dat de film inderdaad overkomt als een reeks ideeën die uiteindelijk geen samenhangend geheel vormen. Ik raakte niet alleen het spoor kwijt, maar was na een tijdje ook nauwelijks meer in dat spoor geïnteresseerd. Lynch' manier om samenhang aan te brengen in zijn film is gemakzuchtig: hij laat iemand eerst vertellen over een legende waarin het draait om 'Vier Sieben', en laat verderop in de film het getal 47 opduiken. Tja. Hij laat allerlei personages opdraven die vage mono- of dialogen houden, die op allerlei manieren te interpreteren zijn. Naar de betekenis kun je vaak slechts gissen. Of hebben ze uiteindelijk eigenlijk geen betekenis?

Als er, zoals in Inland Empire, van alles gebeurt zonder dat er een dwingende reden voor lijkt te zijn, werkt dat een gevoel van willekeur in de hand. Er hadden net zo goed nog veel meer rare, vage personages in kunnen voorkomen – of minder, want de film had van mij een stuk korter gemogen. Als je drie mensen met konijnekoppen op in een kamer ziet, kan er net zo goed iemand met een paardekop binnen komen. Wat maakt het uit? Bij de beste films heb je juist het gevoel dat elke scène, elk beeld, elke dialoog, niet anders had kunnen zijn.

Lees ook de cinefiele analyse van Vido (omlaag scrollen naar 17 en 18 april), en bekijk de trailer van Inland Empire:

Lees ook:Producent vindt nieuwe Lynch te lang
Lees ook:David Lynch met koe
Lees ook:Trailers: Inland Empire en Nue propriété
Lees ook:Geen film meer voor David Lynch
Lees ook:Kunstzinnige kijk op David Lynch

6 reacties op “Inland Empire verenigt beste en slechtste van David Lynch

  1. Frozzy

    (Ik wacht nog steeds tot ie in Leiden komt, kan ik inhoudelijk reageren op je stuk…)

      /   Beantwoorden  / 
  2. Sietse

    Ben benieuwd :)

      /   Beantwoorden  / 
  3. Frozzy

    Eindelijk gezien! :D ;-)

    En nu dus pas ook jouw stukje gelezen. Had me wel van te voren voorbereid met een artikel uit de VN, waarvan ik een zin uit de laatste alinea zal citeren:
    “Kijken naar Inland Empire is de film begrijpen zoals je een schilderij begrijpt en dan blijft die film je ondanks de irritatie bij en kom je er niet meer van los. [...]“

    Goed, ik ging daar dus zitten en na de eerste 50 minuten, waar ik nog wel uitkwam in de zin van dat je denkt dat het allerlei aanzetten zijn die ergens terugkomen, raakte ik wel de weg kwijt toen Laura Dern die ook kwijtraakte met haar angsten. Gelukkig had ik de instelling ‘ik laat het maar over me heenkomen’ waardoor ik eigenlijk per scène keek en vooral ook geraakt werd door toch veel mooie beelden. Er zaten mooie perspectieven in de hotelscènes en de camera die in beeld kwam bij haar sterfscène had heel even iets poststructuralistisch (?) totdat bleek dat we daar weer in de maling genomen werden omdat ze daar haar karakter was.

    Tja, ik denk dat ik het bij mij heeft geholpen dat ik naar binnen ging met de verwachtingen a.) het gaat heel lang duren en b.) ik ga er niets van begrijpen, waardoor ik me uiteindelijk erg heb vermaakt. Ben het met je eens dat de film wat korter had gemogen en ben het zeer met je laatste alinea eens, dat er noodzaak miste in de film, dat het net zo goed nog gekker of anders had kunnen zijn.

    Wel betwijfel ik het dat er conventionele scènes waren. Of begreep ik de interviewscènes verkeerd? Zij werd geinterviewd, maar door wie? Een politieagent? Maar waarom werd zij gefilmd en zag zij die beelden later terug?

    Nou, ik denk er nog even over na, ook over de Poolse beelden en de profetische buurvrouw (?) en de rest. Toch leuk :-)

      /   Beantwoorden  / 
  4. Sietse

    Ja, had indertijd ook een stukje gewijd aan die koe: http://arthouse.blog.nl/amerikaans/2006/11/11/david_lynch_met_koe.

    Ik vond de scènes waarin ze de film die ze gaan maken bespreken, bijvoorbeeld nog wel conventioneel, in de zin van: te volgen.
    Ik merk nu wel dat er toch niet zo veel van is blijven hangen, een tijdje later. Behalve de schitterende muziek van Nina Simone bij de aftiteling, waar ook mooie beelden bij zitten. Maar verder toch niet een film die mij lang zal bijblijven geloof ik.

      /   Beantwoorden  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.